XBRL-bestand openen en lezen: iXBRL- en ESEF-rapport bekijken

Een kaal XBRL-bestand opent niet in Word, niet in Acrobat en niet als leesbaar document in een gewone browser. XBRL is machine-data, geen opgemaakt rapport. iXBRL (Inline XBRL) verbindt beide werelden: het is tegelijk een voor mensen leesbaar xHTML-rapport en een getagd gegevensbestand voor systemen. Hieronder lees je hoe je herkent welk bestandstype je voor je hebt, welke viewer je nodig hebt en hoe je een ESEF- of KVK-rapport opent en controleert.

Kerngegevens

• Voor wie: accountants, controllers en financieel medewerkers die een XBRL- of iXBRL-bestand ontvangen en willen inzien wat erin staat.

• Kern: XBRL is een XML-gebaseerde standaard voor gestructureerde financiële data; iXBRL (Inline XBRL) integreert die tags onzichtbaar in een leesbare xHTML-pagina.

• Formaten: .xbrl of .xml (klassieke XBRL-instance), .xhtml of .html (iXBRL-document), .zip en .xbri (report package met meerdere bestanden, gebruikelijk bij ESEF en bij KVK-deponeringen in iXBRL).

• Viewer nodig: een tekstverwerker of PDF-lezer volstaat niet; gebruik een XBRL-processor of iXBRL-reader die de tags naast de tekst toont.

• Regimes: KVK-deponeringen (Nederlandse Taxonomie via SBR) en ESEF-rapportages (IFRS, beursgenoteerde ondernemingen, ESMA/AFM) gebruiken allebei iXBRL, maar met verschillende taxonomieën en regels.

• Privacy: upload een rapport met vertrouwelijke cijfers niet zomaar naar een willekeurige online tool.

Waarom een XBRL-bestand niet zomaar leesbaar is

XBRL (eXtensible Business Reporting Language) is de wereldwijde open standaard voor digitale bedrijfsrapportage, beheerd door XBRL International. Een XBRL-instance (.xbrl of .xml) bevat een reeks feiten: elk feit koppelt een waarde aan een concept uit de taxonomie (bijvoorbeeld ifrs-full:Revenue of een concept uit de Nederlandse Taxonomie), een periode, een eenheid en een entiteitsidentificatie.

Open je zo'n bestand in een teksteditor, dan zie je ruwe XML: correct voor een systeem, onleesbaar als jaarrekening. XBRL is ontworpen om rapportages machine-leesbaar te maken, zodat software de gegevens kan vinden, vergelijken en valideren — niet om door mensen direct te worden gelezen.

Bij een KVK-deponering via SBR was de XBRL-instance jarenlang het standaardformaat. Vanaf boekjaar 2024 kun je bij het elektronisch deponeren kiezen tussen dat XBRL-formaat en het Europese formaat XHTML/iXBRL, en vanaf boekjaar 2025 moeten alle rechtspersonen — ook bedrijfsklasse groot — elektronisch via SBR deponeren. Lees meer in ons artikel over elektronisch deponeren: SBR of iXBRL. Bij ESEF is het hele jaarverslag altijd XHTML; bevat het een IFRS-geconsolideerde jaarrekening, dan zijn iXBRL-tags verplicht en wordt het geheel verpakt in een report package.

Het verschil tussen XBRL en iXBRL

iXBRL staat voor Inline XBRL. In plaats van een los XML-bestand combineert iXBRL het leesbare rapport en de XBRL-tags in één xHTML-document. De tags zitten in speciale ix:-elementen (zoals ix:nonFraction voor getallen en ix:nonNumeric voor tekst) die een browser wel verwerkt maar niet toont. Het resultaat: een webpagina die er voor de lezer uitziet als het jaarverslag, terwijl software er dezelfde gestructureerde feiten uit haalt als uit een klassieke XBRL-instance.

Praktisch gevolg: dubbelklik je een .xhtml-bestand, dan opent een browser het als webpagina en zie je de tekst. De XBRL-tags en taxonomie-koppelingen blijven onzichtbaar totdat je het bestand in een viewer laadt die die laag toont. Meer technische achtergrond lees je in onze uitleg over het verschil tussen XBRL en iXBRL.

Welk bestandstype heb je voor je?

Kijk eerst naar de bestandsextensie. Die vertelt je vrijwel altijd wat je hebt en hoe je het opent:

Arelle is de bekendste open-source XBRL-processor en is door XBRL International gecertificeerd als validating processor. Voor losse XBRL-instances is het de referentietool; voor iXBRL-bestanden combineer je Arelle met een viewer-plugin of gebruik je een online iXBRL-reader.

Een report package heeft een vaste structuur volgens de Report Package 1.0-specificatie van XBRL International: een META-INF-map met metadata (reportPackage.json en taxonomyPackage.xml) en een reports-map met het xHTML-bestand. Voor iXBRL-packages bestaat de eigen extensie .xbri. Zowel ESEF-rapportages als KVK-deponeringen in iXBRL gebruiken deze packagestructuur; SBR Nederland publiceert per boekjaar voorbeeldjaarrekeningen als .xbri-bestand.

Let op: pak een report package niet handmatig uit om het xHTML-bestand los te openen. De viewer heeft het volledige package nodig om de extensietaxonomie van de opsteller correct op te lossen; een los geopend xHTML-bestand toont wel tekst, maar de taglaag is dan onvolledig of onbruikbaar.

Hoe je een iXBRL- of ESEF-rapport opent

Stel eerst vast welk bestandstype je hebt (zie de tabel hierboven). Voor iXBRL-bestanden en report packages heb je een iXBRL-reader nodig. Bij een online viewer upload je het bestand of het package; bij een desktoptool zoals Arelle open je het lokaal. Een goede viewer toont:

• het visuele rapport, identiek aan het document waaruit het is gegenereerd,

• gemarkeerde bedragen en tekstblokken die een XBRL-tag dragen,

• per tag: het concept (bijvoorbeeld ifrs-full:Revenue of een NT-concept), de periode, de eenheid, de nauwkeurigheid en de entiteitsidentificatie (LEI bij ESEF, KVK-nummer bij SBR).

Wat je in de viewer ziet: een voorbeeld

Stel dat de winst-en-verliesrekening de regel "Netto-omzet 12.345" toont, in duizenden euro's. Klik je in een iXBRL-viewer op dat bedrag, dan zie je wat de machine leest: het concept (bijvoorbeeld ifrs-full:Revenue bij een ESEF-rapport, of het omzetconcept uit de Nederlandse Taxonomie bij een KVK-deponering), de periode (1 januari tot en met 31 december van het boekjaar), de eenheid (EUR) en de schaal. De gerenderde tekst "12.345" met schaalfactor duizend levert de machinewaarde 12.345.000 op.

Dit is precies waarom een viewer meer is dan een leeshulp: het is een controle-instrument. De waarde die de lezer ziet en de waarde die software extraheert moeten hetzelfde betekenen. Een verkeerd concept, een verkeerde periode of een verkeerde schaal is met het blote oog onzichtbaar in de browser, maar in de viewer direct te zien. Wie een iXBRL-bestand ontvangt ter controle, loopt daarom in de viewer de belangrijkste posten langs: klopt het concept, de periode, de eenheid en het teken van elk getagd bedrag?

Oefenen met echte rapporten: filings.xbrl.org

Wil je zien hoe getagde jaarverslagen er in de praktijk uitzien, dan hoef je niet te wachten op je eerste eigen bestand. XBRL International beheert filings.xbrl.org, een openbare index met tienduizenden ESEF-rapportages van Europese beursgenoteerde ondernemingen. Je filtert op land (bijvoorbeeld NL), opent een rapport direct in de ingebouwde Inline XBRL-viewer of downloadt het report package. Voor het Nederlandse KVK-regime publiceert SBR Nederland per boekjaar voorbeeldjaarrekeningen (micro tot en met groot) als .xbri-package op sbr-nl.nl — inclusief extensietaxonomie, precies zoals een echte deponering eruitziet.

Gratis viewers en waar je op moet letten

Er zijn meerdere online iXBRL-viewers beschikbaar. Let op drie punten:

Privacy. Jaarrekeningen bevatten vertrouwelijke cijfers zolang ze niet zijn gepubliceerd. Upload nog niet-gedeponeerde of niet-gepubliceerde stukken niet naar een tool waarvan je de dataverwerkingsvoorwaarden niet kent, en controleer wat de aanbieder over opslag en verwerking van je bestanden zegt.

Report package-ondersteuning. Niet elke viewer opent een report package correct. Controleer of de tool .zip- en .xbri-packages ondersteunt en de extensietaxonomie intern oplost; een viewer die alleen losse xHTML-bestanden aankan, laat je een deel van de taglaag missen.

Taxonomie-versie. ESEF gebruikt de ESEF-taxonomie, een extensie op de IFRS-taxonomie die ESMA jaarlijks bijwerkt. KVK-deponeringen gebruiken de Nederlandse Taxonomie (NT), die eveneens per boekjaar wordt vernieuwd. Een viewer die maar één van beide regimes kent, kan het andere onvolledig of anders tonen.

Doc2iXBRL biedt een gratis iXBRL Reader aan, zonder account. Je opent er iXBRL-bestanden en report packages (.zip, .xbri en .xbr) direct in je browser: het rapport naast de getagde feiten, zodat je per cijfer ziet aan welk XBRL-concept, welke periode en welke eenheid het is gekoppeld.

Veelgestelde vragen

Hoe open ik een XBRL-bestand? Een klassiek XBRL-bestand (.xbrl of .xml) open je met een XBRL-processor zoals het open-source Arelle of met een online viewer. Een teksteditor toont ruwe XML, geen jaarrekening. Voor iXBRL-bestanden en report packages gebruik je een iXBRL-reader die het rapport rendert en de taglaag toont.

Wat is het verschil tussen XBRL en iXBRL? XBRL is een los, machine-leesbaar XML-bestand met gestructureerde financiële data. iXBRL (Inline XBRL) combineert het leesbare rapport en de XBRL-tags in één xHTML-document, zodat één bestand tegelijk voor mensen en voor systemen leesbaar is. ESEF verplicht iXBRL voor IFRS-geconsolideerde jaarrekeningen; bij KVK-deponeringen kun je vanaf boekjaar 2024 kiezen tussen de XBRL-instance en iXBRL.

Wat is de volledige naam van iXBRL? Inline eXtensible Business Reporting Language: XBRL-tags die "inline", dus binnenin, een xHTML-document zijn opgenomen.

Kan ik een iXBRL-bestand in mijn browser openen? Ja, een browser toont de tekst en opmaak van het xHTML-bestand. Maar de XBRL-tags zijn onzichtbaar totdat je het bestand in een iXBRL-viewer laadt. Pas dan zie je welke bedragen en tekstblokken zijn getagd en aan welk taxonomieconcept ze zijn gekoppeld.

Wat is een .xbri-bestand? Een .xbri-bestand is een Inline XBRL report package volgens de Report Package 1.0-specificatie van XBRL International: een zip-container met een vaste structuur, met daarin het iXBRL-rapport, de extensietaxonomie en META-INF-metadata. Je opent het als geheel in een iXBRL-reader; hernoemen of uitpakken is niet nodig en niet verstandig.

Wat is een ESEF report package en hoe open ik het? Een ESEF report package is het pakket waarin een beursgenoteerde onderneming haar jaarverslag indient: het xHTML-bestand met iXBRL-tags, de extensietaxonomie van de uitgevende instelling en de bijbehorende metadata, samen in één zip-container volgens de Report Packages 1.0-specificatie. Je opent het als geheel in een ESEF-viewer of iXBRL-reader. Meer over het regime lees je in ons artikel over ESEF-rapportage en iXBRL voor IFRS-uitgevers.

Doc2iXBRL bij het openen en controleren van iXBRL-rapporten

Doc2iXBRL zet Word- en PDF-jaarrekeningen om naar gevalideerde iXBRL- of SBR-bestanden voor accountants en interne dossierteams. De ingebouwde iXBRL Reader toont het visuele rapport naast de getagde feiten, zodat je controleert of elk cijfer correct is getagd voor de KVK-deponering of ESEF-indiening. Validatie draait met de open-source Arelle-processor (Calculations 1.1), de SBR Filing Rules en de ESEF-regelsets, en signaleert problemen vóór je indient — zonder een KVK- of ESMA-acceptatie te garanderen.

Bronnen

• XBRL International – What is XBRL?: introductie tot de XBRL-standaard en het taggen van feiten.

• XBRL International – Report Packages 1.0: de specificatie achter .zip-, .xbri- en .xbr-packages.

• XBRL Certified Software – Arelle: certificering van Arelle als validating processor.

• ESMA – Electronic reporting (ESEF): de ESEF-vereisten, de ESEF-taxonomie en het Reporting Manual.

• KVK – Deponeren met SBR: digitale deponeringsplicht per bedrijfsklasse en de Nederlandse Taxonomie.

• SBR Nederland – Uitbreiding elektronische deponering handelsregister: formatkeuze XBRL/iXBRL, RTS-documentatie en voorbeeld-.xbri-jaarrekeningen.

• filings.xbrl.org: openbare index van ESEF-rapportages met ingebouwde Inline XBRL-viewer.